U bent hier

25 jaar ARK: Kuddefonds

In de blog natuurlijk begrazing is beschreven waarom ARK deze vorm van begrazing zo waardevol vindt. Natuurlijke begrazing is een sleutelproces in natuurontwikkeling. De internationale uitwerking van begrazing in het zogeheten Kuddefonds, verdient echter een apart plaatsje in de serie. Want kuddes runderen, paarden, wisenten en herten vertegenwoordigen een enorme waarde in de natuur. En wie kan nou zeggen dat zijn kapitaal zich vanzelf verdubbeld in vijf jaar? Elke bank is er jaloers op…

Feiten, cijfers en kennis

Het aantal Nederlandse gebieden waar onze Konikpaarden, Schotse hooglanders en Gallowayrunderen vrij rondlopen, groeide vanaf 1989 gestaag. Een goede administratie van de dieren was er vanaf het begin. Oornummers, genetische gegevens, verplaatsingen van dieren van het ene naar het andere natuurgebied, het nageslacht, alles hielden we nauwgezet bij in een database. Omdat we het moesten (de dieren vallen immers onder de reguliere veewetgeving in Nederland), maar ook omdat we het wilden. Deze feiten leverden immers een schat aan kennis op over de dieren én over natuurlijke begrazing. De natuurbeheerders waarmee we samenwerkten deelden in de kennis over natuurlijke begrazing, hun trekpatronen door gebieden, hun zelf-medicinale vermogen, sociaal gedrag binnen de kudde en naar het publiek, etc, etc. Al deze kennis vormde de basis voor het latere kuddefonds.

Konikpaarden in Meinerswijk
Konikpaarden in Meinerswijk

Kuddefonds in Nederland

De belangstelling voor natuurlijke begrazing groeide en ARK kreeg verzoeken om haar kuddes in nieuwe natuurgebieden zoals Meinerswijk en de Ossenwaard te laten grazen. In de eerste jaren beheerde ARK de kudde en schoolde tegelijkertijd de toekomstige beheerders bij op het gebied van natuurlijke begrazing.  Na de afgesproken periode was de kudde in aantal verdubbeld en werd deze gesplitst: de helft van de kudde bleef in het natuurgebied van de collega-beheerder, de andere helft ging aan het werk in een nieuw natuurgebied.

Op 1 juli 1991 werd een eerste contract op die basis getekent, met Het Limburgs Landschap. De gedachte achter het Kuddefonds zat hier al in, maar werd nog niet zo benoemd. Op soortgelijke wijze zijn in de daaropvolgende jaren vele contracten gesloten met andere terreinbeheerders in met name Gelderland en langs de Limburgse Maas

Over de grenzen

Ook het buitenland was geïnteresseerd in deze manier van begrazen. In 1998 werden de eerste koniks naar Noord-Frankrijk gebracht, kort daarna verhuisden kuddes koniks naar België en Letland. ARK droeg het beheer van de kuddes dan direct over aan de nieuwe eigenaar. Deze ondertekende een contract dat hij na vijf jaar de helft van de kudde zou terug leveren aan ARK. Gebaseerd op het feit dat een gezonde, sociale kudde paarden of runderen zich in circa vijf jaar tijd verdubbelt. Vanzelfsprekend werden ook afspraken gemaakt over de wijze van beheer, de sociale en leeftijdsopbouw van de kudde en in welk natuurgebied de dieren zouden verblijven. Na vijf jaar zette ARK de teruggekomen kudde weer in een nieuw natuurgebied aan de graas en ging de verdubbelaar opnieuw aan het werk.

Koniktransport naar Bulgarije in 2011
Koniktransport naar Bulgarije in 2011

Letlands

Het succes van natuurlijke begrazing in Nederland en op kleinere schaal in Letland, maakte dat ARK met een forse bijdrage van de Nationale Postcode Loterij in 2005 het project ‘Letlands’ kon realiseren. Het toekomstbeeld van ‘Letlands’ was een Lets netwerk van natuurlijk begraasde gebieden met alle natuurlijke rijkdommen die in het kielzog van begrazing volgen. Die paradijselijke natuur zou veel toeristen trekken. Daarom bleef ‘Letlands’ geen begrazingsproject pur sang, maar maakte investeren in toerisme, recreatie en communicatie er serieus onderdeel van uit. Daarover meer in een volgend blog. In totaal werden met 10 transporten 188 Koniks en 69 Schotse hooglanders naar Letland verhuisd, vaak onder grote belangstelling van de Nederlandse en Letse pers. Met name de koniks werden als helden binnen gehaald in Letland. Vijf jaar later, bij afloop van het project Letlands, was het aantal dieren in het Kuddefonds gegroeid van 257 naar 700 in 24 natuurgebieden, waaronder de Nationale Parken Engure en Kemiri. 

Konikpaarden op Stadseiland in Jelgava, Letland in 2004
Konikpaarden op Stadseiland in Jelgava, Letland in 2004

Stormloop op Letse Koniks

Onze man in Letland, Jan van der Veen, vertelt: “In het Letse begrazingsgebied ‘Jaun Ievinas’, kende de start van natuurlijke begrazing een overweldigende beginfase. Eigenaar Uldis wilde met zijn nieuw verworven kudde koniks graag toeristen trekken voor zijn guesthouse en winkel. Hij plaatste daarom een bord langs de weg: “Kom kijken naar mijn wilde paarden”. Dat heeft de goede man geweten… Na enkele uren stond zijn erf vol met nieuwsgierige gasten, zoveel dat het normale werk niet door kon gaan. De Letten waren én zijn zó enthousiast over koniks, dat deze dieren toeristen blijven trekken. Uldis haalde snel zijn bord weg om eerst eens na te denken hoe hij zoveel mensen goed kon opvangen. Daar is hij inmiddels goed in geslaagd door extra personeel in te zetten.”

 

Kuddefonds in de Bulgaarse Rhodopen

In 2005 zette ARK de kuddefondsconstructie ook in bij een klein begrazingsproject in de Bulgaarse Rodopen. Niet met runderen of paarden uit Nederland, maar met het lokale Rhodopi korthoorn rund. Inmiddels lopen deze runderen in vier gebieden in de Oostelijke Rhodopen. In 2009  kreeg ook dit project met financiële steun van de Nationale Postcode Loterij een groot vervolg met het New Thracian Gold project. Tijdens de loop van het project, breidde het aantal grazers zich uit met het lokale Karakachanpaard en later in 2011 en 2013 met Koniks vanuit de Gelderse Poort. In 2012 bereikte ARK een mijlpaal met maar liefst 1.000 dieren in haar Kuddefonds. De meeste daarvan lopen in Letland. 

Rhodopi korthoornrunderen in Bulgarije
Rhodopi korthoornrunderen in Bulgarije

Kwaliteitsproduct

Met name het lange samenleven in vrij levende sociale kuddes in Nederland droeg er aan bij dat de paarden en runderen ook in Letland of Bulgarije weinig problemen kenden. De extreme kou in Letland, de hitte en droogte in Bulgarije en zelfs de aanwezigheid van wolven vormt geen probleem voor de dieren om succesvol te overleven.  De oorspronkelijk vooral Nederlandse grazers in het Kuddefonds, vormen een heus kwaliteitsproduct voor wilde Europese natuur.

Vandaar ook de interesse van onze partnerorganisatie Rewilding Europe voor de ruim 1.000 grazers in ons Kuddefonds. Met 10 Europese natuurgebieden van formaat als ambitie, waarin natuurlijke begrazing ook een sleutelrol speelt, heeft Rewilding Europe behoorlijk wat grazers nodig. Met de verdubbelaar in het achterhoofd, kan het snel gaan. ARK en Rewilding Europe spraken daarom af dat alle koniks bij het aflopen van de vijfjarige kuddecontracten in Letland, Bulgarije of elders, over gaan naar de zogenaamde European Wildlife Bank. Hiermee vormt ARK’s Kuddefonds de fundering vormt voor een forse opschaling van natuurlijke begrazing in Europa.