U bent hier

Wilde Kat

ARK werkt in opdracht van de Provincie Limburg aan een soortbeschermingsplan voor grote roofdieren. De wilde kat is een belangrijke soort in dit plan. In woonwijken, in natuurgebieden, op flatjes en bij boerderijen; overal vind je katten. Dit zijn huiskatten. De meeste worden door mensen verzorgd, sommigen leven in de natuur zorgen voor zichzelf. Verwilderde huiskatten zijn echter geen wilde katten, ook al lijken cyperse katten qua vacht op wilde katten. De wilde kat is een eigen soort, die wel verre familie van onze huiskat is. De wilde kat kwam zelfs al lang vóór de huiskat in Nederland voor.

Een wilde kat is grijs, bruin of soms rossig, met een donkere tekening, die op de flanken meestal wat vager is. De staart is dik, met drie tot vijf zwarte ringen, en eindigt in een stompe zwarte punt. Over de rug loopt een zwarte streep, de aalstreep, die eindigt vóór de staart. Sommige huiskatten hebben ook een aalstreep, maar deze loopt vrijwel altijd door over de staart. Ook de licht vleeskleurige neus is een kenmerk van wilde kat. Tenslotte zijn de voetzolen van een wilde kat alleen bij de tenen zwart of donker gekleurd (het deel dat de grond raakt als de kat loopt). Bij een huiskat is de hele voetzool zwart of donker gekleurd. Naast deze uiterlijke kenmerken zijn onder meer darmlengte en schedelvorm onderscheidend, maar dat is in het veld natuurlijk niet zichtbaar. Het blijft moeilijk om in het veld een wilde kat te onderscheiden van een cyperse huiskat, of een kruising tussen een wilde kat en een huiskat. Vaak kan alleen DNA-onderzoek echt uitsluitsel bieden.

Wilde kat Zuid-Limburg 4 juni 2014

De wilde kat werd lang gezien als een echt bosdier. Tegenwoordig weten we dat dat wat genuanceerder ligt. Een groot deel van de dag brengt hij inderdaad in de beschutting van bos door, en hoe ouder en gevarieerder dat bos is, hoe meer de wilde kat het naar de zin is. Hij rust onder omgevallen bomen, in dassenburchten, in holle bomen en in andere natuurlijke holtes, of onder houtstapels, ook een favoriete plek om jongen te krijgen. Voedsel zoeken doet een wilde kat echter vooral in ruige graslanden, langs bosranden en op kapvlakten, plekken waar veel (woel-)muizen leven, zijn hoofdvoedsel. Daarnaast eet een kat spitsmuizen, vogels, amfibieën, reptielen, vissen en insecten. In tijden van voedselschaarste eet een wilde kat zelfs aas.

Wat doet ARK voor de Wilde Kat?

ARK werkt in opdracht van de Provincie Limburg aan een soortbeschermingsplan voor grote roofdieren. De wilde kat is een belangrijke soort in dit plan.

De laatste tijd worden er af en toe wilde katten gezien in Nederland. In 2002 werd een doodgereden dier gevonden in Vaals, in 2006 betrapte onderzoeker Jaap Mulder er een in het Bovenste Bos bij Epen, en in 2013 liet de wilde kat zich zelfs twee keer in Zuid-Limburg zien. In 2014 werd een wilde kat gezien in het Vijlenerbos. Camerabeelden tonen aan dat het dier daar nog steeds aanwezig is. Dit lijkt de eerste zekere vestiging van een wilde kat in Nederland te zijn, sinds zijn uitsterven in de Middeleeuwen. Deze dieren zijn afkomstig uit de Eifel of de Ardennen, plekken waar de soort zich succesvol uitbreidt. Omdat de populatie daar groeit, gaan jonge dieren zwerven op zoek naar een eigen leefgebied en een partner. Zo komen ze in Nederland terecht.

Om meer te weten te komen van het terreingebruik van de wilde kat in Zuid-Limburg zijn in 2014 in totaal drie dieren gevangen en voorzien van een halsbandzender. Zo kunnen we achterhalen waar het dier wanneer is. Met deze kennis kunnen we natuurgebieden en groene verbindingen daartussen nog beter geschikt maken voor de wilde kat. Meer over het zenderonderzoek lees je hier.

Om de wilde kat een handje te helpen om zich in Nederland te vestigen, onderzoekt en verbetert ARK de routes waarlangs de wilde kat Nederland kan binnen komen. ARK laat haar natuurgebieden het hele jaar door extensief begrazen. Dit zorgt er voor dat ze voor de wilde kat heel geschikt zijn, met veel voedsel en voldoende schuilplaatsen. Natuurlijk is dat niet alleen goed voor de wilde kat, maar ook voor heel veel andere soorten.

Door middel van een cameraval-onderzoek wordt in de gaten gehouden of er in de Nederlandse bossen in de grensregio met België en Duitsland wilde katten rond lopen. Er loopt een onderzoek naar de passeerbaarheid van wegen en spoorwegen voor wilde katten. Door het vergroten van kennis hierover krijgen we meer duidelijkheid over de eisen die de wilde kat stelt aan verbindingen, en kunnen we hiermee rekening houden met het inrichten daarvan.

Waar doen we dat?

ARK is voor de wilde kat actief in heel Nederland, maar de nadruk ligt op Zuid-Limburg. ARK ontwikkelt gebieden in de gemeenten Vaals en Gulpen-Wittem maar ook andere delen van het zuiden van deze provincie zijn geschikt als leefgebied. De verwachting is dat de wilde kat zich in Zuid-Limburg het eerst zal vestigen omdat het het dichtst bij zijn huidige leefgebied ligt. Ook in de omgeving van Weert wordt een groot natuurgebied, het grensoverschrijdende Kempen-Broek  ontwikkelt door ARK. Vanwege de wildheid en de uitgestrektheid van het Kempen-Broek is dit gebied ook heel geschikt voor wilde katten. In 2012 werd zelfs al een kat waargenomen in het Vlaamse deel van het Kempen-Broek. Daarnaast liggen door de hele provincie geschikte leefgebieden. ARK zet zich er voor in deze gebieden met elkaar te verbinden.

Waarom?

De wilde kat stelt hoge eisen aan zijn leefgebied.Net als veel andere roofdieren laat de aanwezigheid van een populatie wilde katten zien dat het gebied ecologisch goed functioneert. Er is voedsel, schuilgelegenheid, ruimte, rust en wildheid voor een relatief groot dier, en bovendien kan de soort zich goed door het landschap verplaatsen om nieuw leefgebied of een partner te vinden. Kortom; als het voor wilde katten goed genoeg is, is het dat ook voor heel veel andere soorten. De wilde kat is de kers op de taart.

Ook in aangrenzende landen ziet men de belangrijke rol van de wilde kat. In Duitsland wordt hard gewerkt aan het Rettungsnetz für die Wildkatze, het ontwikkelen van groene verbindingen die de wilde kat moet helpen zich door heel Duitsland te verplaatsen en zich op nieuwe plekken te vestigen. Deze verbindingen sluiten perfect aan op de verbindingen waar ARK in Limburg aan werkt.

Met wie?

ARK voert het soortbeschermingsplan grote roofdieren uit in opdracht van de Provincie Limburg. Die financiert het grootste deel van het plan. Ook tijdens het nu afgeronde project Habitat Euregio werd al gekeken naar de verbetering van groene verbindingen, en werd gewerkt aan meer bekendheid voor roofdieren in het algemeen. Ook de Nationale Postcode loterij draagt bij aan de financiering. ARK werkt samen met veel nationale en plaatselijke organisaties, zoals Staatsbosbeheer, Natuurmonumenten, wildbeheereenheden, Koninklijke Nederlandse Jagers Vereniging, IKL, gemeenten en de afdeling natuur en milieu van het Waals ministerie.

Behaalde resultaten

ARK is in 2011 gestart met de aankoop van natuurgebieden in de gemeenten Vaals en Gulpen-Wittem, en in de gemeenten Weert en Nederweert. In totaal is hier al meer dan 314 hectare natuur ontwikkeld. Hier voelt de wilde kat zich prima thuis. ARK zet zich in voor het creëren van lijnvormige groene verbindingen. Samen met het IKL en Staatsbosbeheer heeft ARK al meer dan tweeënhalve kilometer nieuwe groene verbindingen gerealiseerd.

In 2013 werden in het kader van het interregproject Habitat Euregio 30 mensen getraind om sporen van wilde katten en andere roofdieren beter te herkennen. Dit heeft al interessante waarnemingen opgeleverd van cursisten. Tevens heeft ARK een veldgidsje ontwikkeld dat mensen kan helpen wilde katten en andere roofdieren en hun sporen makkelijker te herkennen.

In 2014 wordt de cursus herhaald voor dertig nieuwe cursisten, ditmaal gefinancierd door de provincie Limburg. Ook verschijnt een tweede, uitgebreidere druk van de veldgids roofdieren, evenals een app voor mobiele telefoons waarmee waarnemers dieren en hun sporen makkelijker kunnen herkennen. Hiermee hopen we dat de aantallen en betrouwbaarheid van waarnemingen van dieren als de wilde kat toenemen.

Roofdierengids en roofdierenapp

Voor het herkennen van de wilde kat en een groot aantal andere roofdieren in Nederland heeft ARK een roofdierengids uitgegeven. Deze is hier te bestellen, maar als app ook gratis te downloaden voor Android en Apple via de zoekterm Roofdieren in de appstore.

Roofdiergids wilde kat
Roofdiergids wilde kat